Landbouweekblad, 7 November 2008 : Mooikrans Equus

 

 

 

 

 

 

 

 

Vandag is Mooikrans Equus 'n gevestigde perdevakansieplaas en opvoedkundige sentrum op die eskarp van die Hoëveld naby Amersfoort in Mpumalanga, maar dit het fyn beplanning, baie deursettingsvermoë en 'n goeie skep Genade gekos om dit só ver te kry, vertel die vrou wat aan die roer van sake staan.

Elna Wahl, hoofbestuurder en trustee van Mooikrans Equus, en haar man, Jonnie, het onderskeidelik kwalifikasies in sielkunde en onderwys en in ingenieurswese. Die egpaar het hulle in 1992 op die plaas Mooigelegen naby Amersfoort gevestig. In daardie stadium was die gebied nog bekend as 'n uitsoek-skaapwêreld. Elna het vir baie jare suksesvol met skape en beeste op Mooigelegen geboer. Die boerderyinkomste het hoofsaaklik gekom uit die wolopbrengs van die skaapboerderey. Maar toe die wolmark destyds ernstig onder druk kom en skaapdiefstalle in die omgewing hoogty vier, het sy besluit om die skaapboerdery te staak. Dit was 'n hartseer besluit, want díe plaas se skeersel het twee jaar na mekaar die beste prys in Durban behaal in die klasse AFY en BFY (wol van jong skape). Elna het eiehandig elke vag van elke skeersel geklas omdat sy vas geglo het niemand kan dit beter doen as sy self nie.
Sonder die wolinkomste het die boerdery moeilike omstandighede in die gesig gestaar: Met die lae veepryse kon die beesboerdery eenvoudig net nie al die finansiële verpligtinge nakom nie. Drie kinders moes skoolgaan en die plaas moes betaal word. Hoe dit vermag sou word, was onduidelik.

Die Morgenzon-landbouskool se landbou-onderwyser het in daardie stadium onverwags bedank en die pos moes dringend gevul word. Binne drie dae het Elna, 'n opgeleide onderwyseres, haar in die vakante pos bevind en die vakke landbouwetenskap en veekunde vir standerd ses tot standerd nege aangebied. Sy het 'n ooreenkoms met die skoolhoof aangegaan om geen buitemuurse aktiwiteite aan te bied nie, want na-ure moes immers geboer word! So het 'n wonderlike samewerkingsooreenkoms gelei tot 'n hele paar jaar se samesyn met die skool, die skoolkinders en Elna se spruite wat ook daar skool gegaan het. Ná 'n jaar in die landboupos het sy, danksy haar sielkunde-onderrig, ook die vak opvoedkundige leiding aangebied. Dit was tóé dat sy intens gemoeid geraak het met die herstelproses en weerbaarmaking van kinders wat deur die aanslae van die lewe getref is. Dikwels het van hierdie kinders vir 'n naweek of selfs 'n week of langer saam met Elna en haar eie kinders plaas toe gegaan om 'n bietjie asem te skep teen die lewe daarbuite. Daar kon hulle na hartelus perdry, in die plaasdam swem, met die plaaswerk help en hulle saans vergaap aan die helder sterrehemel. Die terapeutiese waarde van dié plaasbesoeke, die vreugde wat daaruit geput is, en verál die rol wat perde in dié helingsproses speel, het Elna laat besef dat sy te doen het met 'n uitsonderlike kombinasie van omstandighede wat ook 'n wonderlike diens aan die mensdom kan lewer.

Na byna ongelooflik gunstige resultate van 'n perdryterapie-projek met kinderhuiskinders wat oor ses maande gestrek het, het Elna die onderwys vaarwel toegeroep. Sy het besluit om 'n kursus in perd-gefasiliteerde psigoterapie te volg en is deesdae volle lid van die "Equine Facilitated Mental Health Association" in die Verenigde State van Amerika. Tussen die studies deur is hard gewerk en ál die spaargeld is gebruik om die historiese plaashuis te herskep in 'n bewoonbare gebou. Dié huis, wat vroeër as skeerhok gebruik is, is vandag Mooikrans Equus se hoofgebou. Mettertyd het slaaplokale, kleedkamers, badkamers, lesinglokale en 'n eetsaal gestalte gekry. By gebrek aan elektrisiteitsvoorsiening is 'n sonpaneelstelsel met 'n batterypak geïnstalleer. Daarby is 'n projek vir watervoorsiening en die verwerking van afvalwater aangepak. Drie perdry-arenas, 'n avontuurbaan vir perderuiters en 'n fietsrybaan wat die spruit 'n paar keer kruis, is aangelê. 'n Oornaghut, ver van die plaasopstal in die veld, het op die klipfondasie van 'n ou boerewoning herrys. Met die vriendelike toestemming van bure is hekke in grensdrade aangebring om 'n gebied van meer as 9 000 hektaar vir uitritte beskikbaar te hê.

Elna se droom het waar geword. Mooikrans Equus het ontwikkel tot 'n sentrum waar verskeie opvoedkundige aktiwiteite aangebied word vir skool-, kerk- en kultuurgroepe. Daar is slaapplek vir 100 gaste en besoekers kom selfs só ver as van die Wes-Kaap vir gewilde plaasvakansies. Die plaas se 33 geskoolde kinderperde bly egter die spil waarom alles draai, sê Elna. Na Elna se gesprekke oor Radio Pretoria en Radiosondergrense onderskeidelik oor "perdgerigte ruiterskap" en oor "die perd en persoonlikheidsontwikkeling by die kind" asook artikels in die SA Horsemanship oor "gunstige voortgesette geestesgesondheid", is sy oorval deur navrae van mense wat meer wou weet oor die perd en sielkundige terapie.

Mooikrans Equus bied tans 11 kursusse in ruitervaardigheid aan. Kursusgangers verwerf 'n sertifikaat en roset na die suksesvolle voltooiing van elke kursus. Onder die ander kursusse, wat veral gewild is by skoolgroepe, tel leierskapontwikkeling, karakterbou, leef met trots, oorlewing in die veld en inleiding tot sterrekunde. Die kursusse het meestal ook 'n praktiese gedeelte, soos hoe om ongewenste gedrag by perde af te leer, hoe om saam met jou perd in die veld te oornag, hoe om te perd met beeste te werk en die soek van sterrekonstellasies deur 'n teleskoop. Die finale kursus, die senior perdemeesterskursus, handel oor die anatomie en fisiologie van die perd, hoe om oop wonde te hanteer, koliek, inentings en dosering, asook hoe om 'n suksesvolle knoop ("lock on") te doen. "Met hierdie kwalifikasie is die kursusganger deeglik toegerus om op 'n perdeplaas te begin werk," vertel Elna. Perde met potensiaal vir kinderperde word aangeskaf om oor maande deeglik geskool te word volgens die beginsels van perdgerigte ruiterskap. Sulke perde word dan weer met toegevoegde waarde verkoop as betroubare, opgeleide kinderperde met Mooikrans se waarborg. Die beesboerdery bestaan uit 'n kommersiële Nguni-kudde en dan is daar 'n klompie mak melkkoeie wat as hanskalwers grootgemaak is en 'n hansskaaprammetjie wat alte graag die kinders jaag. Stads- en dorpsjapies kry dus kans om hul melkvaardighede eerstehands op te knap en ook om die varke, hoenders en ander plaasdiere te versorg. Met die vestiging van Mooikrans Equus het die plaas van 'n kommersiële boerdery feitlik ten volle verander in 'n bewaringsgebied. Keerwalle in die spruit het vleilande geskep en honderde bome is geplant. En omdat daar nie meer met skape geboer word nie, hou jakkalse (én tweebeen-jakkalse!) nie meer 'n bedreiging in nie. Die natuurlike wild het na die omgewing teruggekeer. Vaalribbokke, hase, ystervarke, steenbokkies, duikers, muishonde, muskeljaatkatte en tarentale word dikwels gesien. Selfs nagdiere, soos erdvarke en tierboskatte, word soms tydens naguitstappies in die lig van die soeklampe gesien.

Elna vertel trots dat die Mooikrans Equus Trust 'n familie-onderneming is. Hoewel sy die hoofbestuurder en trustee is, is Jonnie deeltyds betrokke by die beplanning van die opvoedkundige- en opleidingsprogramme. Gisela Dafel en Jeanette Beetge is heeltydse perdemeesters, maar het ook ander take. Antjie, met 'n B.Ed.-graad agter haar naam, het uitgebreide kennis van perde en is verantwoordelik vir die opstel, hersiening en aanbieding van die ruiterskapkursusse en daarby sien sy ook om na die welsyn van die perde. Jeanette tree tydens kampe op as kampbestuurder. Tydens kampe word tot tien studente, wat self vroeër op Mooikrans gekamp het, aangestel om hand by te sit. Hulle kom elke vakansie van elke jaar omdat kontinuïteit belangrik is. Uiteraard is die persoonlikheid en die opleiding van elke werker van groot belang.

Elna skryf die sukses van Mooikrans toe aan haar personeel, verál haar man, kinders en skoonkinders. Vir hulle was iets nog nooit te vergesog of te veel gevra nie. "Hulle beoefen nie 'n beroep nie. Dit is vir hulle 'n lewenstaak en leefwyse. Mooikrans, met sy leuse: 'Dien die mensdom, want daardeur dien jy die Here', bied 'n wonderlike geleentheid om die Evangelie uit te dra en uit te leef", sluit Elna af.

 

Radio Pretoria : Die perd se behoefte aan vriende

Hierdie gesprek oor perde is deel van 'n reeks wat gedurende 2006 op Radio Pretoria uitgesaai is. Die gesprekke is op CD beskikbaar en kan by Mooikrans bestel word.

Vandag gaan ons bietjie gesels oor die perd se behoefte aan vriende. Sy behoefte aan sosialisering. Ons kan dit ook noem: groepsgebondenheid. Ons weet al dat die perd 'n kuddedier is en dat die wye veld, in 'n trop, die gemaklikste plek vir hom is. Vir hom beteken die trop sekuriteit. Hou gerus maar 'n trop perde in die veld dop. Hulle is gedurig bewus van mekaar en het gedurig kontak met mekaar. As jy noukeurig kyk, sal jy sien dat hulle ook 'n tipe van brandwag uit het wat op gevaar moet let en die trop moet waarsku. Die trop beweeg soos een. As hulle vlug sal almal gelyk vlug en as hulle besluit om te stop, sal almal gelyk stop.

Die jong vulletjie word in die trop gebore in 'n sosiale struktuur. Hy leer van sy ma wat aanvaarbare gedrag vir 'n perd is. Die troplede leer hom van persoonlike ruimte, ordentlike gedrag, gehoorsaamheid en respek. Hy leer ook van onaanvaarbare gedrag. Ek het al gesien hoe skop 'n volwasse merrie so 'n jong hingsvul wat sommer oormoedig aan haar kom ruik. Die vul leer ook gou dat jy nie sommer aan iemand anders kan byt nie. Jy kry 'n skop. Hy leer dat daar 'n waterdrinktyd is wat voorgeskryf word deur die leiermerrie en hy leer op die harde manier dat hy nie moet skoor soek met die ouer omies in die trop nie.

Maar hy het die wonderlike geleentheid om sy dae om te speel saam met sy maats. Hulle hardloop reisies, spring oor die spruitjie, skop na mekaar, raak soms in 'n onderonsie betrokke, en wip hulle saam vir hulle ma's. Nes ons mense kinders.

'n Perd wat gewoond is aan 'n sosiale kode, wat al in die trop geleer het wat is persoonlike ruimte, gehoorsaamheid en respek, leer baie gou dat jy as sy hanteerder dit ook van hom verwag. Die perdehanteerder moet duidelike reëls neerlê oor hierdie tipe gedrag en die reëls konsekwent toepas. Die perd wat nooit geleer het wat persoonlike ruimte is nie, is daardie opdringerige perd wat altyd in jou gesigsveld wil wees en op jou voete trap. Dan kan jy maar kyk, sy ruiter probeer hom hanteer deur mooi broodjies te probeer bak.

Hy is nie net opdringerig nie, hy is ook oorweldigend en probeer jou domineer. Hou maar in die veld dop watter perd betree watter een se persoonlike ruimte. As jy jou trop ken sal jy weet in watter rangorde elkeen geplaas is. Wanneer die mindere perd in die trop hiërargie, die meerdere se persoonlike ruimte betree, word hy ordentlik verjaag. Dit gebeur wel andersom, en dan moet mindere padgee. So bevestig die perd dat hy steeds die hoër plek in die hiërargie beklee. Dit is nogal belangrik in die perd-ruiter-verhouding dat die ruiter die meerdere sal wees en die perd hom as sodanig sal respekteer. Die perd moet ontsag hê vir die ruiter. As die perd nie ontsag het vir jou nie, is daar geen manier waarop jy jou perd sal ry nie.

Hoe groei die vulletjie op wat in gevangenisskap (in die enkel-stalsituasie) gebore word?

Die enigste geselskap is sy ma. Sy enigste maat om mee te speel is sy ma. Sy ma laat alles toe, want onthou, dit is haar babatjie. En ook haar enigste geselskap. Sy leer hom nie goeie maniere nie. As hy byt, hou sy uit. As hy van lawwigheid teen haar vashardloop sit sy hom nie op sy plek nie. Sy leer hom nie van persoonlike ruimte nie. As hy sommer opspring teen haar gesig knyp sy maar net oë toe.

Sake word gewoonlik nog slegter gemaak, want gewoonlik word so 'n vulletjie bederf deur sy eienaar. Hy word agter die oortjies gekrap en toegelaat om lekkertjies uit sakke te snuffel. Hy is oor jou en om jou, te oulik! Dit is alles goed en wel totdat die vulletjie so vyf maande oud is, maar as hy 'n jaar is, is dit 'n perd van 'n ander kleur en ander kaliber. Niemand vind dit snaaks as hy dan teen jou vashardloop nie.

Op Mooikrans glo ons daaraan om die dag wanneer die nuwe vulletjie gebore word, opsy te sit en die hele dag met die vulletjie deur te bring. Sommer reeds in die eerste uur verloor die vulletjie sy natuurlike mensvrees. So 'n perd wat geen mensvrees het nie, word baie makliker geleer en geskool as 'n wilde, wilde perd wat nog nooit in aanraking met 'n mens was nie. Die heel moeilikste perd om te leer, is natuurlik die perd met een of meer onaangename ervarings met mense. Na die eerste dag se bederwery verby is, word hy nes die ander perde behandel en moet die moeder en die res van die trop, die vul grootmaak.

Die jong vulletjie leer al die aanvaarbare sosiale gedrag in die trop. Hy sien hoedat die hings eers vlerk sleep by die merries en weet hoe om hom te gedra wanneer hy groter is. Wanneer die merrietjie vir die eerste keer vul, het sy alreeds ander merries met vullens gesien. Iemand het my vertrel hoe bang 'n jong merrietjie vir haar vulletjie was totdat die moederinstink ingeskop het, gelukkig baie gou.

Ons legendariese ou Pollie, 'n palomino merrie wat al verskeie vullens in haar lewe gehad het, het op haar oudag ontaard in 'n vulletjie dief. Ons as mense het dit wys geag om Pollie nie weer 'n keer te laat vul, toe sy op 28 haar laaste vul gehad het nie. Ons het gedink sy kan nou maar aftree. Toe een van die ander merries vul, soos gewoonlik in die nag, het Pollie reeds haar kans waargeneem en gedurende die nagtelike ure, die pasgebore vulletjie van haar ma afgerokkel, en laat vat. Die arme jong merrietjie het nie geweet wat aangaan nie. Sy was skrikkerig vir Pollie want Pollie was die ou alfa merrie en in hierdie geval glad nie te goed geaard nie. Pollie was so boosaardig en besitlik oor die aangenome vul dat ons moes bontstaan om die vul weer terug geneem te kry!